Facebook

postheadericon KS. WOJCIECH TUROWSKI SAC i początki posługi polskich pallotynów w Portugalii

Ks. Wojciech Turowski SAC (pallotyn)W czasie kwerendy prowadzonej w dniach od 7 do 10 lutego br. w Archiwum Centralnego Ośrodka Duszpasterstwa Emigracji w Rzymie przy Via Bettghe Oscure 15 oraz w mieszczącym się tam również Archiwum Ambasady RP przy Stolicy Apostolskiej (=AARP), w tym ostatnim, w zespole: „Duszpasterstwo polskie za granicą (1942-1943”, natrafiłem na kopię aide-mémoire [przypis: aide-mémoire (fr.) – dosłownie: pomoc pamięci. Notatka dyplomatyczna przesyłana dla powtórzenia lub uzupełnienia na piśmie oświadczenia ustnego z przeprowadzonej rozmowy] tejże Ambasady skierowanego dnia 20 lipca 1943 r., do Sekretariatu Stanu, dotyczącego ks. Wojciecha Turowskiego SAC (1894-1959), generała naszego Stowarzyszenia w latach 1947-1953. Aide-mémoire dotyczy jego działalności w Lizbonie do połowy 1943 r. i wystawia mu bardzo chlubne świadectwo. Z tego względu zasługuje na opublikowanie, jako pewien przyczynek do przyszłej biografii tego wybitnego Polaka, kapłana i pallotyna. Biografii, która długo już czeka na opracowanie.

Dla zrozumienia treści aide-mémoire należy najkrócej choćby przypomnieć osobę ks. Turowskiego i jego pracę w Lizbonie. Od 1932 r. był członkiem Rady Generalnej Stowarzyszenia i jej sekretarzem. Ponieważ po wybuchu wojny faszystowska policja włoska zaczęła się interesować jego osobą i groziło mu aresztowanie, w czerwcu 1940 r. opuścił Rzym i udał się do Lizbony. Działał tam jako delegat generalatu księży pallotynów, a jednocześnie jako współpracownik opiekuńczej akcji Watykanu wobec przebywających w Portugalii, usiłujących ją opuścić i wyjechać za ocean Żydów (w liczbie ok. 2300 osób). Jednocześnie był członkiem miejscowych komitetów polskich prowadzących działalność charytatywną, duszpasterzem Polaków i kapelanem Poselstwa Polskiego. Dzięki swej ofiarnej działalności zdobył sobie wielkie uznanie, nie tylko w środowisku polskim, lecz także wśród miejscowego duchowieństwa portugalskiego, w tym u samego patriarchy [przypis: Arcybiskup Lizbony ma od średniowiecza honorową godność patriarchy], o czym wspomina aide-mémoire. Warto przypomnieć jego dalsze losy. Do Rzymu i do pracy w Generalacie mógł powrócić dopiero w lutym 1946 r., ponieważ wcześniej nie mógł uzyskać wizy włoskiej. Rok później, podczas VIII Kapituły Generalnej został wybrany przełożonym generalnym Stowarzyszenia. W jego sześcioletniej kadencji na tym stanowisku zaistniała kilkumiesięczna przerwa, spowodowana niezrealizowaną nominacją biskupią.

Ks. Wojciech Turowski SAC (w środku)W czasie wizytacji prowincji polskiej Stowarzyszenia ks. Wojciech Turowski, 30 czerwca 1950 r., przekazał do wiadomości Episkopatu Polski, obradującego w Krakowie, informację, że został mianowany przez papieża Piusa XII biskupem koadiutorem w Częstochowie, z prawem następstwa. Kilka dni później, 9 lipca, został jednak przez władze PRL zmuszony do opuszczenia Polski. Po powrocie do Rzymu złożył, 19 listopada 1950 r., rezygnację ze wspomnianej nominacji, którą papież przyjął. Jednak na prośbę Rady Generalnej Stowarzyszenia Stolica Apostolska wydała dekret, mocą którego ks. Turowski ponownie objął urząd generała.

O wysłaniu aide-mémoire do Sekretariatu Stanu informują dołączone do jego odpisu kopie dwóch listów Ambasady z 21 lipca 1943 r.: do MSZ RP w Londynie i do Poselstwa Polskiego w Lizbonie (AARP, sygn. 20, k. 19-20, tamże treść samego aide-mémoire).

Ks. prof. Roman Dzwonkowski SAC

Działalność ks. Turowskiego w Lizbonie przedstawia ks. Franciszek Bogdan SAC w obszernym i źródłowym artykule, opublikowanym w „Studiach Polonijnych” (T. IV, Lublin 1981, s. 247-274). pt. Rola ks. Wojciecha Turowskiego w kościelnej akcji niesienia pomocy uchodźcom w czasie II wojny światowej (Lizbona 1940-1945). Przedtem ukazała się w Paryżu krótka, lecz bardzo cenna, nieznana w Polsce biografia ks. Turowskiego również autorstwa ks. Bogdana pt. Ks. Wojciech Turowski pallotyn, Paris 1963, Éditions Notre Famille, ss. 94. Zasługuje ona ze wszech miar na reprint w Polsce i ponowną lekturę.

NB.: Tekst jest fragmentem opracowania Autora pt.: „Pismo Ambasady RP przy Stolicy Apostolskiej do Sekretariatu Stanu w sprawie ks. Wojciecha Turowskiego SAC”.

 
WARTO WŁĄCZYĆ SIĘ
WARTO POSŁUCHAĆ
WARTO WIEDZIEĆ
Reklama