Prowincja Chrystusa Króla

Recenzja wydawnicza książki

Opracowane w recenzowanej publikacji zagadnienia są po części pokłosiem Konferencji naukowej na temat: APOSTOLSTWO LUDU BOŻEGO W NAUCZANIU JANA PAWŁA II, która odbyła się w ramach zajęć Instytutu Teologii Apostolstwa (dalej ITA), który funkcjonuje w gmachu WSD księży pallotynów w Ołtarzewie, jako Ośrodek Naukowo-Badawczy WT Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Artykuły będące poszerzoną wersją wygłoszonych referatów, w sposób znaczący uzupełniono, a całość ujęto w trzech częściach: Wytyczne dokumentów papieskich (część I); Realizacja apostolatu w życiu Kościoła i świata (część II) oraz Inspiracje na Rok Kapłański (część III).

Ukazując w pierwszej części główne idee dokumentów papieskich, rozpoczęto od artykułu ks. prof. dr hab. Józefa Kudasiewicza, który – jako wybitny biblista – znakomicie zaprezentował chrystocentryczną hermeneutykę biblijną Jana Pawła II, wyjątkowo uwrażliwionego na inkarnacyjną wizję Biblii. Uwrażliwienie to wynikało z głębokiego przekonania Ojca Świętego o przeniknięciu całego Pisma Świętego tajemnicą Chrystusa i owocowało konsekwencjami kerygmatycznymi jego hermeneutyki. Kerygmat Papieża – w myśl programu duszpasterskiego Kościoła w Polsce na rok 2010/2011 – ciągle otwiera wiernych na osobową komunię z trójjedynym Bogiem. Swoistym uzupełnieniem artykułu ks. prof. Kudasiewicza jest przeprowadzona przez kolejnych autorów analiza dokumentów Jana Pawła II, które nie tylko odzwierciedlają papieski sposób myślenia, lecz także jego apostolskie inicjatywy w stosunku do wszystkich stanów Kościoła, począwszy od dzieci i młodzieży, a skończywszy na ludziach w podeszłym wieku. Artykuły te charakteryzuje teoretyczno-doktrynalny aspekt życia chrześcijan i precyzyjna analiza wzmiankowanych zagadnień. Ich autorami są w pierwszej kolejności dwaj dogmatycy: ks. prof. UKSW dr hab. Roman Karwacki, kierownik Katedry Teologii dogmatycznej i fundamentalnej UKSW, który skoncentrował się na pierwszej encyklice pontyfikatu Redemptor hominis, zaś ks. prof. UKSW dr hab. Marian Kowalczyk – kierownik Katedry Teologii Pozytywnej UKSW i dyrektor ITA – ujął rzecz całościowo, a zarazem bardziej ogólnie. W kolejnych dwóch artykułach ks. dr Tomasz Skibiński, rektor pallotyńskiego WSD, jako patrolog, przeanalizował adhrotacje papieskie w aspekcie nauczania Ojców Kościoła, a filozof, ks. dr Roman Forycki, który organizował szereg sympozjów na temat miłosierdzia Bożego, skoncentrował się na encyklice Dives in misericordia, wyrażając przekonanie towarzyszące wielu wyznawcom Chrystusa, iż „nawet gdyby Ojciec Święty podczas swego pontyfikatu nie uczynił nic więcej, niż tylko przypomniał światu orędzie o Bożym miłosierdziu, co uczynił w Polsce, już zasługiwałby na miano: Jan Paweł II Wielki”. Interesujący jest też obszerny artykuł p. dra Rafała Sosidko ze Szczecina pt. Apostolski wymiar objawienia pozytywnego w nauczaniu Jana Pawła II, który wykazuje, że Jana Pawła II refleksja teologiczna inspirowana jest dorobkiem intelektualnym Maxa Schelera, co widać zwłaszcza w podejściu papieża Polaka do kwestii rozróżnienia między objawieniem naturalnym a pozytywnym. Zgodnie z problematyką całej publikacji ważne jest wyakcentowane w rzeczywistości objawienia pozytywnego aspektów mających niezastąpione znaczenie dla apostolskich wyzwań ludu Bożego, które odnoszą się do chrześcijańskiej wizji człowieka, Kościoła i świata oraz ich szerokich implikacji. Na uwagę zasługują dwa artykuły wiążące się z nawróceniem i pokutą: ks. dra Andrzeja Pelca – teologa duchowości – o wewnętrznym nawróceniu jako warunku pojednania w świetle adhortacji Jana Pawła II Reconciliatio et paenitentia, a także ks. dra Krzysztofa Czapli, dyrektora Sekretariatu Fatimskiego w Sanktuarium w Zakopanem na Krzeptówkach, który ukazał maryjny charakter apostolskiego posługiwania Jana Pawła II w programie Wielkiej Nowenny Fatimskiej, którego realizacja ma prowadzić ku nowemu, lepszemu światu; ku osobistemu nawróceniu i nadejściu godziny tryumfu Niepokalanego Serca Maryi. Z myślą o urzeczywistnianiu tej godziny, doktorantka ITA, p. mgr Barbara Dawidowska zaprezentowała temat: Eucharystia – źródłem i szczytem apostolstwa w nauczaniu Jana Pawła II podczas jego pielgrzymek do Polski, podkreślając zwłaszcza rolę uczestnictwa w Eucharystii w kształtowaniu dojrzałości chrześcijanina i jego apostolskiej odpowiedzialności za zbawienie świata. Ks. mgr lic. Krzysztof Ziółkowski – na podstawie wybranych zagadnień z nauczania Jana Pawła II – ukazał Krzyż Chrystusa jako odpowiedź na sens ludzkiego cierpienia. W artykule cenne są zwłaszcza wskazania duszpasterskie dla posługi kapłana wobec osoby cierpiącej i umierającej. Pierwszą część publikacji wieńczy obszerny artykuł wieloletniego wyższego przełożonego warszawskiej Prowincji Chrystusa Króla księży pallotynów, ks. prof. UKSW dr hab. Czesława Parzyszka, kierownika Katedry Hagiografii, który z wielkim znawstwem zagadnienia zaprezentował osobę i dzieło świętego Wincentego Pallottiego w przemówieniach Jana Pawła II do rodziny pallotyńskiej.

Druga część recenzowanego dzieła zbiorowego dotyczy realizacji apostolatu w życiu Kościoła i świata. Tę część rozpoczyna artykuł Dziekana Wydziału Teologicznego UKSW, ks. prof. Stanisława Dziekońskiego, który zaprezentował fachowo dziedzictwo myśli Jana Pawła II we współczesnym podejściu do wychowania jako prawdziwego apostolstwa, akcentując zwłaszcza podejście personalistyczne papieża Polaka oraz konieczność dawania świadectwa przez wychowawcę, który powinien być świadomy powierzonej mu misji wychowawczej – powołania. Korzystając z kilkuletniego doświadczenia katechety, podobną tematykę podejmuje student ITA, ks. mgr Krzysztof Dzimiński, w artykule: Wychowanie jako „towarzyszenie ku człowieczeństwu” w nauczaniu Jana Pawła II. Autor artykułu zauważa, że elementem pracy wychowawczej nie jest jedynie przekazywanie wiedzy, ale własny przykład życia, który zakłada szacunek wobec ucznia, poszanowanie jego poglądów, zrozumienie jego sytuacji i miłość, pozwalającą znaleźć czas na wysłuchanie, rozmowę i pomoc. Ks. prof. UKSW dr hab. Marian Kowalczyk zaprezentował wpływ pontyfikatu Jana Pawła II na rozwój apostolstwa świeckich, akcentując zwłaszcza nową jakość apostolstwa laikatu w posynodalnej adhortacji apostolskiej Christifidelses laici. Warto zwrócić uwagę na dowartościowanie pośród misji świeckich w Kościele i świecie – niezastąpionego według Papieża – apostolatu kobiet, zwłaszcza odradzającego się stanu wdów i dziewic konsekrowanych, ale także wszystkich kobiet, które w XXI wieku powinny się stać promotorkami „nowego feminizmu”. Ks. dr Marek Chmielniak, wykładowca dogmatyki w pallotyńskim WSD i palotyński sekretarz do spraw Formacji odniósł się do przesłań papieskich na Światowe Dni Młodzieży, które zawsze uwzględniały program duszpasterski Kościoła. W artykule czytamy, że – wyczuwając pragnienia młodych – „Jan Paweł II nie ustawał w prowadzeniu ich do Zbawiciela oraz utwierdzał ich w przekonaniu, że tylko żywa więź z Chrystusem może być fundamentem udanego życia”. Matka rodziny i katechetka z łodzi, p. dr Krystyna Chorzyńska ukazała apostolską służbę rodziny samej sobie i społeczeństwu w nauczaniu Jana Pawła II. Wobec narastającego ubóstwa polskich rodzin Autorka artykułu uwrażliwia czytelników na perspektywę kształtowania, bliskiej sercu Papieża, „nowej wyobraźni miłosierdzia”, która jest niezawodną inspiracją do życia Ewangelią na co dzień i czerpania sił z sakramentów Kościoła. Ks. dr Gerard Gromowski, proboszcz i kustosz sanktuarium z Lisewa w diecezji toruńskiej, w interesujący sposób zaprezentował temat: Apostolat świeckich a kultura w nauczaniu Jana Pawła II. Autor artykułu położył nacisk na ewangelizację kultury przez świeckich w aspekcie osobowym: indywidualnym i wspólnotowym, a także w aspekcie rzeczowym. Ks. prof. UKSW dr hab. Czesław Parzyszek, w sposób wnikliwy ukazał apostolat życia konsekrowanego w nauczaniu Jana Pawła II, akcentując ad intra życie duchowe i świadectwo świętości osób konsekrowanych, a także ich włącznie się w budowanie braterskiej wspólnoty, natomiast ad extra zaangażowanie osób konsekrowanych w nową ewangelizację, misje ad gentes i dzieła społeczne, ze szczególnym uwzględnieniem opcji na rzecz ubogich, edukacji oraz bardziej śmiałego włączania się w dziedzinę kultury i rozwijanie dialogu, m.in. przez massmedia. Wyjątkowo interesujący jest artykuł ks. prof. dr hab. Pawła Góralczyka o Jana Pawła II apostolacie przez media, które Ojciec Święty zawsze traktował jako narzędzie apostolstwa w służbie prawdzie i wolności, zalecając ich wykorzystywanie w trosce o godność osoby ludzkiej i w podnoszeniu poziomu życia społecznego. W konkluzji artykułu czytamy, że środki społecznego przekazu, „właściwie użyte, oddają człowiekowi wielką przysługę, ponieważ przyczyniają się niemało do ubogacenia ducha oraz szerzenia i umacniania Królestwa Bożego”. W części publikacji poświęconej realizacji apostolatu nie mogło zabraknąć artykułu poświęconego apostolskiemu wymiarowi katechezy w nauczaniu Jana Pawła II. Artykuł ten zawdzięczamy ks. dr Wojciechowi Osialowi, wykładowcy katechetyki w pallotyńskim WSD w Ołtarzewie oraz w WSD Diecezji łowickiej. Autor ukazuje najpierw apostolskie korzenie katechezy, aby następnie zwrócić uwagę na słowo Boże w katechezie, podkreślając jej niezastąpioną rolę w życiu i misji Kościoła. Ważne jest stwierdzenie, że w ujęciu Jana Pawła II misja katechetycznego nauczania obejmuje wszystkich ochrzczonych, którzy – na czele z duszpasterzami – powinni być zatroskani o pełny przekaz wiary apostolskiej Kościoła. Kolejne dwa artykuły omawianej części publikacji zwięźle, ale dotykając sedna zagadnień, prezentują Jana Pawła II ekumeniczną teologię apostolstwa (artykuł ks. dra Sławomira Pawłowskiego, adiunkta Instytutu Ekumenicznego KUL) oraz Apostolat misyjny Jana Pawła II (autorstwa ks. mgr lic. Grzegorza Młodawskiego, sekretarza ds. Misji i Ewangelizacji Wschodu pallotyńskiej Prowincji Chrystusa Króla). Obszerny artykuł ks. mgr Dominika Kaczmarka, duszpasterza i katechety na kieleckim osiedlu Podkarczówka, koncentruje się na znaczeniu turystyki w religijno-duchowej odnowie człowieka w nauczaniu Jana Pawła II. Wielce wymowne są przytoczone w artykule słowa Tryptyku Rzymskiego: „Jeśli chcesz znaleźć źródło, musisz iść w góry, pod prąd… Gdzie jesteś źródło?!”, które w opinii wielu odzwierciedlają duchowe doznania Papieża – turysty, dostrzegającego w turystyce drogę do świata stworzonego, do drugiego człowieka i do Boga. Zwieńczeniem wywodów drugiej części publikacji jest artykuł doktoranta ITA, ks. mgr Ireneusza Kamionki, proboszcza z archidiecezji szczecińskiej, który, opierając się na własnym doświadczeniu duszpasterskim, a także uwzględniając orędzia, przemówienia i homilie papieża, ukazuje apostolską posługę chorym w nauczaniu Jana Pawła II. Z nauczania tego jednoznacznie wynika, że choroba i cierpienie nie muszą stać się klęską człowieka, ale mogą być pomocnym orężem miłości, której świat tak bardzo potrzebuje. Ponadto sam Jan Paweł II może być wzorem zbawczego wymiaru cierpienia, a także dobrego, głęboko po ludzku i chrześcijańsku przeżywanego umierania i śmierci dla ludzi XXI wieku.

Trzecia część publikacji została dodana w związku z wprowadzonym przez papieża Benedykta XVI Rokiem Kapłańskim. Z myślą o apostolskim wkładzie Jana Pawła II w problematykę kapłaństwa służebnego, zawiera ona artykuły noszące ogólny tytuł: Inspiracje na Rok Kapłański. Najpierw zamieszczono refleksje ks. mgra Grzegorza Marczuka, prefekta pallotyńskiego WSD w Ołtarzewie na temat obowiązków płynących z programów roku propedeutycznego oraz czasu nowicjatu i formacji seminaryjnej wobec konsekwencji kryzysu współczesnej rodziny. W konkluzji artykułu ks. Marczuk wyraża przekonanie co do potrzeby wprowadzenia roku propedeutycznego, który wciąż jest jeszcze novum w wielu seminariach diecezjalnych lub wydłużonego o rok nowicjatu, którego brak odczuwa się w licznych seminariach instytutów życia konsekrowanego, w tym także w seminarium pallotyńskim. W kolejnym artykule, zawartym w ostatniej części recenzowanej publikacji, ks. prof. Czesław Parzyszek zwraca uwagę na rady ewangeliczne: czystości ubóstwa i posłuszeństwa w życiu kapłana w nauczaniu Jana Pawła II, podkreślając mocno, że papież uważał realizację wymienionych rad ewangelicznych za ważny motyw dążenia i osiągania doskonałości nie tylko kapłanów zakonnych, ale też i nie należących do zakonów. Ks. dr Alfred Dyr, wykładowca liturgiki i moderator liturgiczny w pallotyńskim seminarium właściwie przedstawił szafarstwo sakramentalne szafarza, odwołując się do konkretnych dokumentów Jana Pawła II dotyczących rozważanej problematyki. Ks. Krzysztof Marcyński, wykładowca homiletyki i adiunkt w Instytucie Edukacji Medialnej i Dziennikarstwa UKSW, precyzyjnie ukazał Warunki skutecznej i interesującej komunikacji kaznodziejskiej według Jana Pawła II. Autor w interesujący sposób wymienił i opisał 10 warunków skutecznego komunikowania wiary, a w podsumowaniu stwierdził za ks. prof. Edwardem Stańkiem, że powołanie kapłańskie czy kaznodziejskie jest wezwaniem do twórczości. I dodał, że do tej twórczości każdy z nas jest wezwany, zaproszony i zainspirowany fenomenem życia i ewangelizowania Jana Pawła II. W kolejnym artykule ks. Dariusz Smolarek, doktor muzykologii – wykładowca muzyki kościelnej w pallotyńskim seminarium i adiunkt KUL – przedłożył artykuł pt. Inspiracje Jana Pawła II na Rok Kapłański w formacji liturgiczno-muzycznej, trafnie wykazując wzajemne korelacje piękna celebracji liturgicznej, zwłaszcza Eucharystii z „kulturą”, szczególnie w sferze estetyki. Zauważył też, że jednym z elementów piękna w liturgii jest muzyka liturgiczna, która powinna służyć intensywnemu, wspólnotowemu i owocnemu przeżywaniu każdej, a zwłaszcza niedzielnej i świątecznej celebracji. Nie zmienia to jednak faktu, że zarówno celebracja, jak i muzyka liturgiczna są znakami zewnętrznymi tego, co duchowe. Dlatego w ostatnim zdaniu artykułu, ks. Smolarek przytacza słowa wczesnochrześcijańskiego pisarza św. Paulina z Noli: „Jedyną sztuką jest dla nas wiara, a jedyną pieśnią Chrystus”. Treść ostatniego artykułu trzeciej części publikacji koncentruje się na problemie wierności kapłańskiej i porzucenia drogi powołania. Autorem artykułu jest współredaktor recenzowanej książki, ks. Marian Kowalczyk, który zwraca kolejno uwagę na moc Chrystusowego ideału wierności kapłańskiej w sekularyzowanym świecie, wierność kapłańską jako zobowiązanie wynikające z sakramentu święceń oraz urzeczywistnianie wierności Chrystusa w wierności kapłańskiego posługiwania. Konkludując, inspirowaną nauczaniem Jana Pawła II, refleksję na temat wierności kapłańskiej i dramatu porzucenia drogi powołania przez niektórych członków stanu duchownego, ks. Kowalczyk dobitnie stwierdza, że trwanie w wierności kapłańskiej musi umiejętnie integrować trzy punkty widzenia: Boga, ludzi i samego kapłana. Nie ulega wątpliwości, że tylko w ten sposób kapłan może stawać się dla ludzi przewodnikiem i nauczycielem na drodze do świętości, a ludzie – zwłaszcza młodzi, nazywający siebie „Pokoleniem JPII” – na takiego przewodnika czekają.

Biorąc pod uwagę wartości merytoryczne i formalne zaprezentowanych w powyższej recenzji wydawniczej artykułów, niezaprzeczalne kompetencje ich autorów, a także aktualność tematyki, pozwalającej się pochylić nad obfitym i wszechstronnym dziedzictwem – błogosławionego już od Niedzieli Miłosierdzia, to jest 1 maja 2011 roku – Jana Pawła II, ze zupełnym przekonaniem orzekam, że prezentowana publikacja spełnia wymogi stawiane artykułom teologicznym i z satysfakcją polecam ją do druku Wydawnictwu Naukowemu Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie.

Ks. prof. KUL dr hab. Mirosław Kowalczyk
Lublin, 25 marca 2011 r.